De drie monumentale woningen aan de Kerkstraat 58, 60 en 62 in Oisterwijk (NB) zijn gebouwd/verbouwd rond 1855 door de Diaconie der Nederlands Hervormde gemeente in Oisterwijk. Waarschijnlijk dateren ze al van begin 19e eeuw. De kelders onder de huisjes zijn waarschijnlijk nog ouder.
De panden zijn in 1929 van een nieuw dak voorzien en zijn omstreeks 1985 deels hersteld. Ze liggen ten oosten van de beschermde, oorspronkelijk Hervormde, kerk, nu de Protestantse Lodewijkskerk.

De diaconiehuisjes zijn van algemeen belang. Zij hebben cultuurhistorische waarde als vertegenwoordigers van de sociale zorg door de Hervormde Gemeente in de negentiende eeuw. Zij tonen de typologische ontwikkeling van het kleine woonhuis in Noord-Brabant in het midden van de negentiende eeuw. Ze hebben gemeenschappelijke waarde vanwege de samenhang met de naastgelegen kerk en als onderdeel van de deels beschermde kern van Oisterwijk. Zij zijn als diaconiewoningen uiterst zeldzaam en zijn dan ook een Rijksmonument.

In 1991 zijn de middelste en rechter woning samengevoegd zodat er een grotere woning ontstond. De linker woning bleef gehandhaafd en werd voornamelijk voor sociale doeleinden (opvang daklozen en vluchtelingen) gebruikt. Onlangs was er nog een statushouder gehuisvest, die zijn gezin naar Nederland mocht laten overkomen.

Restauratie nodig

In de loop van de tijd ontstonden bouwkundige gebreken die ook door de inspecties van Monumentenwacht geconstateerd werden. Het dak was niet waterdicht, er waren vochtdoorslaande muren, er zaten grote scheuren in de westgevel, etc. De elektraleidingen en stopcontacten bleken onveilig te zijn, net als de
losliggende gasleidingen. Er was geen centrale verwarming en de muren waren één steens. Kortom, de huisjes voldeden niet aan de eisen van deze tijd.

Na de meest recente inspectie en na onderzoek van diverse mogelijkheden, is door het kerkbestuur, de architect en overige betrokkenen, besloten om een grootschalige restauratie in te zetten om de woningen te behouden voor de toekomst. Tevens is besloten om de oorspronkelijke situatie van drie woningen weer terug te laten keren. De gemeente Oisterwijk heeft in overleg met de Monumentencommissie de omgevings- en monumentenvergunning gefaciliteerd. Tevens heeft de gemeente op advies van de commissie enkele onderdelen van het interieur, zoals tegelvloeren en een keukenblok, als monumentaal bestempeld en
deze moeten dan ook (deels) behouden blijven of ten minste in de originele staat terugkomen.

Start renovatie

De renovatie is begin mei 2024 gestart met het volledig strippen van de huisjes aan de binnenkant: vloeren zijn gesloopt tot op het zand, asbestpijpen uit de schoorstenen verwijderd, nieuwe gasleidingen en rioolbuizen aangelegd, gas- en elektrameters verplaatst en funderingen voor de uitbouwen achter gegraven. Plafonds en muren moesten gestut en vervangen worden en spanten en verdiepingsvloeren verzwaard.

Bij een dergelijke ingrijpende renovatie zijn tegenvallers niet uit te sluiten: asbest in de schoorstenen, muren die deels uit stro zijn opgetrokken en die hier en daar niet gefundeerd zijn, plafonds die verstevigd en spanten die
verzwaard moeten worden, schoorstenen die extra verankerd moeten worden, nieuwe goten, nieuw loodwerk, dakpannen die vervangen moeten worden, kelders die opnieuw geventileerd moeten worden en waterdicht
gemaakt. En dan hebben we het nog niet over muren en vloeren die bepaald niet maatvast zijn. Voor tegenvallers is een post onvoorzien in de begroting opgenomen, maar die post bleek nadien lang niet toereikend te zijn.

Net voor de bouwvakvakantie 2024 zijn de sloop- en graafwerkzaamheden afgerond en zijn de nieuwe betonvloeren en funderingen gestort. In het najaar is het dakbeschot hier en daar verstevigd of vervangen en zijn alle originele dakpannen opnieuw gelegd en verankerd. Aan de achterzijde zijn nieuwe dakkapellen geplaatst en komen er nieuwe bijkeukens met apart toilet en ruimte voor wasmachine en koel/vrieskast. De tuinmuur wordt hersteld.

De oplevering van de 3 huisjes is gepland in de maanden april en mei 2025.

Verduurzaming

Deze ingreep geeft tevens de mogelijkheid om de woningen te verduurzamen zonder het uiterlijk van het monument aan te tasten. Hiervoor worden intern geïsoleerde voorzetwanden geplaatst en wordt het dak
geheel aan de binnenzijde geïsoleerd en afgewerkt.

De oorspronkelijk houten en stenen begane-grond-vloeren worden vervangen door geïsoleerde betonvloeren, voorzien van vloerverwarming. De raamkozijnen worden voorzien van isolerende (monumenten-)beglazing.

Alle elektra-, gas- en waterleidingen worden geheel vernieuwd en in plaats van een potkachel komt er centrale verwarming. Voor de benodigde ventilatie is een luchtbalanssysteem voorzien, omdat gevelroosters het monumentale karakter aantasten. De huisjes worden hiermee aanzienlijk energiezuiniger.

Verder wordt het interieur weer op een eigentijdse manier ingevuld door middel van modern sanitair en een keuken met inductie kookplaat. Het authentieke keukenblok in nr. 58 wordt in ere hersteld.

Door deze renovatie ontstaan weer woningen die op de toekomst zijn voorbereid en die een veilige en duurzame woonomgeving vormen.

Wij zijn erg verheugd dat Unitas een flinke subsidie heeft verleend voor dit project. Zonder Unitas en andere subsidiënten zou restauratie op deze schaal financieel niet haalbaar zijn geweest.

Maart 2025
Namens het college van kerkrentmeesters van de Protestantse gemeente Oisterwijk c.a.,
Jan Kos, voorzitter